Kogo powołuje się na świadka
Najczęściej: rodziców i rodzeństwo stron, przyjaciół domu, sąsiadów, czasem współpracowników. Świadek nie musi znać „całego małżeństwa”; wystarczy, że widział istotny wycinek: relacje stron, sytuację dzieci, konkretne zdarzenia. Małoletni poniżej 13 lat oraz zstępni stron poniżej 17 lat nie mogą być przesłuchiwani.
Prawa świadka
Osoby najbliższe stronom (rodzice, dzieci, rodzeństwo) mogą odmówić zeznań w całości. Każdy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, gdyby odpowiedź narażała jego lub bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę albo bezpośrednią szkodę majątkową. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo grozi grzywna, dlatego kolizję terminu trzeba usprawiedliwić zawczasu.
Zwrot kosztów: pilnuj 3 dni
Świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży i utraconego zarobku, ale wniosek trzeba zgłosić najpóźniej w ciągu 3 dni od rozprawy (można od razu po zeznaniach, do protokołu). Pouczenie o tym jest w wezwaniu drobnym drukiem i ten termin przepada najczęściej.
Prawa i obowiązki świadka
Wezwanie do sądu to obowiązek: nieusprawiedliwiona nieobecność grozi grzywną, a nawet przymusowym doprowadzeniem. Świadek zeznaje pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, ale ma też swoje tarcze: osoby najbliższe stronom (rodzice, rodzeństwo, dzieci) mogą odmówić zeznań w całości, a każdy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, które narażałoby jego lub bliskich na odpowiedzialność karną albo hańbę. Świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży i utraconego zarobku na jego wniosek. Małoletnich dzieci stron nie przesłuchuje się; dzieci, które ukończyły 17 lat, mogą zeznawać, choć sądy sięgają po to ostrożnie. Jeżeli świadek boi się zeznawać w obecności strony (np. przy przemocy), można wnosić o jego przesłuchanie pod nieobecność tej strony na sali; przewodniczący ma takie uprawnienie i w sprawach rodzinnych z niego korzysta.
Jak zeznawać, żeby pomóc, a nie zaszkodzić
Sąd pyta najpierw o relację ze stronami, potem o fakty. Najcenniejsze są własne obserwacje: co świadek widział i słyszał osobiście, z datami i okolicznościami; „wiem od siostry” ma znikomą wartość. Zeznanie ewidentnie wyuczone albo lojalnościowe („on jest wspaniały, ona okropna”) sąd łatwo rozpoznaje i pomija. Świadek nie musi znać akt sprawy ani strategii stron; ma mówić prawdę, także wtedy, gdy jest ona niewygodna dla strony, która go powołała. Jeśli to Ty dobierasz świadków do sprawy, przeczytaj nasz poradnik o dowodach w sprawie rozwodowej: dwóch konkretnych świadków znaczy więcej niż sześciu powtarzających ogólniki.
Świadek na odległość
Świadek mieszkający daleko nie musi jechać przez pół Polski: sąd może przesłuchać go w drodze pomocy sądowej przed sądem jego miejsca zamieszkania (tzw. pomoc sądowa). Wniosek o taki tryb warto zgłosić już przy zgłaszaniu dowodu, z podaniem adresu i przyczyny. To przyspiesza sprawę i zdejmuje ze świadków barierę logistyczną, przez którą czasem „wykruszają się” najcenniejsze zeznania.
Jak wygląda wezwanie świadka z sądu
Świadek nie zgłasza się do sądu sam; dostaje pisemne wezwanie, które ma powtarzalny układ. Poniżej pokazujemy, jak wygląda wezwanie świadka w sprawie rozwodowej w Sądzie Okręgowym w Poznaniu. Wszystkie dane w tym wzorze są fikcyjne (imię i nazwisko, adres, sygnatura, data, sala) i służą tylko zilustrowaniu układu pisma; prawdziwe wezwanie będzie zawierało Twoje dane i dane konkretnej sprawy.
I Wydział Cywilny
ul. Hejmowskiego 2, 61-736 Poznań
Anna Przykładowa
ul. Przykładowa 1a
61-000 Poznań
Termin: 19 września 2026 r., godz. 9:00 · Stawiennictwo: osobiste obowiązkowe · Sala: 000
Sąd Okręgowy w Poznaniu I Wydział Cywilny wzywa Panią, aby w dniu 19 września 2026 r. o godz. 9:00 stawiła się w tym Sądzie, w sali nr 000, gdzie będzie przesłuchana w charakterze świadka w sprawie z powództwa Jana Przykładowego przeciwko Adamowi Przykładowemu o rozwód.
Sąd zwraca się z uprzejmą prośbą o udostępnienie numeru telefonu, celem umożliwienia kontaktu w razie nagłej potrzeby procesowej.
z up. Kierownika sekretariatu
st. sekr. sąd. [imię i nazwisko]
Jakie dane osobowe znajdziesz na prawdziwym wezwaniu świadka: oznaczenie sądu i wydziału, sygnaturę akt, Twoje imię, nazwisko i adres, datę i godzinę rozprawy, numer sali oraz oznaczenie stron sprawy (kto z kim się rozwodzi). Warto zapisać sobie sygnaturę, bo trzeba ją podawać w każdej korespondencji z sądem.
Kto może odmówić zeznań w sprawie rozwodowej
To pytanie zadaje wielu bliskich rozwodzących się małżonków, bo nie każdy chce zeznawać przeciwko komuś z rodziny. Prawo to uwzględnia. Osoby najbliższe stronom mają prawo odmówić zeznań w ogóle. Krąg tych osób obejmuje między innymi małżonków stron, ich wstępnych i zstępnych (rodziców, dziadków, dzieci, wnuki), rodzeństwo oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, a prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, które je uzasadniało. Jeśli więc jesteś na przykład matką albo bratem jednej ze stron, możesz odmówić składania zeznań. Uwaga: to prawo do odmowy zeznań w całości, a nie tylko do wybiórczego milczenia. Osobną, węższą instytucją jest prawo uchylenia się od odpowiedzi na konkretne pytanie: każdy świadek, nawet obcy stronom, może odmówić odpowiedzi, gdyby zeznanie mogło narazić jego samego lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność karną, hańbę albo dotkliwą szkodę majątkową, a także gdy miałoby ujawnić tajemnicę zawodową. Jeśli chcesz skorzystać z prawa odmowy zeznań, najlepiej oświadczyć to sądowi na początku, zanim złożysz przyrzeczenie. Sąd poinformuje Cię o tym prawie, ale warto wiedzieć o nim wcześniej, bo bywa, że decyzję trzeba podjąć od razu na sali.
Sąd informuje, że koszty stawiennictwa świadka na rozprawie i koszty utraconego zarobku pokrywa strona postępowania, która wnosi o przesłuchanie świadka.
1. Każda osoba wezwana przez sąd jako świadek, biegły lub tłumacz powinna się stawić w miejscu, dniu i godzinie wskazanych w wezwaniu i pozostać do zwolnienia.
2. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo, nieuzasadnioną odmowę złożenia zeznań, przyrzeczenia lub opinii albo za nieusprawiedliwione opóźnienie w złożeniu opinii sąd skaże świadka, biegłego lub tłumacza na grzywnę w kwocie do 5.000 zł (art. 274 § 1 k.p.c., art. 276 § 1 i art. 287 k.p.c. w zw. z art. 163 § 1 k.p.c.), a w razie ponownego niestawiennictwa świadka, niezależnie od nałożenia nowej grzywny, może zarządzić jego przymusowe sprowadzenie (art. 274 § 1 k.p.c.).
3. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego (art. 214(1) § 1 k.p.c.). Informacje o miejscach, dniach i godzinach przyjęć lekarzy sądowych, wraz z ich imieniem i nazwiskiem oraz numerem telefonu, wywiesza się na tablicach w siedzibach sądów, prokuratur, komend i komisariatów Policji, innych organów uprawnionych do prowadzenia dochodzeń, okręgowej rady adwokackiej i rady okręgowej izby radców prawnych właściwych dla obszaru danego sądu okręgowego, a także w miejscach wykonywania zawodu przez lekarzy sądowych (art. 8 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy o lekarzu sądowym).
4. Świadkowi, osobie towarzyszącej świadkowi, jeżeli świadek nie mógł stawić się na wezwanie sądu bez opieki tej osoby, oraz biegłemu i tłumaczowi niebędącemu funkcjonariuszem organów procesowych przysługuje zwrot kosztów podróży (własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu) z miejsca zamieszkania do miejsca czynności sądowej, kosztów noclegu oraz utrzymania w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów, a także zwrot zarobku lub dochodu utraconego z powodu stawiennictwa, nawet gdyby świadek nie został przesłuchany. Utratę zarobku lub dochodu oraz wysokość pozostałych kosztów należy należycie udokumentować (art. 85 ust. 1, 3 i 4, art. 86 ust. 1 i 4, art. 87 ust. 1 oraz art. 88 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
5. Wnioskując o wynagrodzenie za utracony zarobek lub dochód, należy przedstawić zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości utraconego wynagrodzenia (przeciętnego dziennego zarobku lub dochodu brutto, według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop). Na zaświadczeniu powinna widnieć adnotacja pracodawcy: „Wynagrodzenie we wskazanej kwocie nie zostanie pracownikowi wypłacone”. Osoby prowadzące działalność gospodarczą przedkładają deklarację podatkową za ostatni rok. Górną granicę tych należności stanowi równowartość 4,6% kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (art. 86 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
6. Należności przyznane na podstawie rozliczenia stawki za kilometr przy wykorzystaniu własnego samochodu wypłacane są w pierwszej kolejności na konto bankowe wnioskodawcy, a w pozostałych przypadkach w kasie sądu. Sąd prosi, aby osoba wnioskująca o zwrot posiadała przy sobie numer własnego konta; jeśli go nie ma, może podać numer konta innej osoby ze wskazaniem jej imienia, nazwiska i adresu.
7. Zwrot należności nie przysługuje świadkowi zatrudnionemu w organie władzy publicznej, jeżeli został powołany do zeznawania w związku z tym zatrudnieniem; wówczas przysługują mu należności na zasadach delegacji z macierzystej jednostki (art. 88a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
8. Biegłemu powołanemu przez sąd przysługuje wynagrodzenie za wykonaną pracę oraz zwrot poniesionych, niezbędnych wydatków, na podstawie złożonego rachunku (art. 89 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Tłumaczom przysięgłym przysługuje wynagrodzenie w wysokości określonej w odrębnym rozporządzeniu.
9. Biegłemu lub tłumaczowi wezwanemu przez sąd, w razie nieskorzystania z jego usług, przysługuje zwrot utraconego zarobku lub dochodu, przyznawany z uwzględnieniem kwalifikacji i czasu (art. 90a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
10. Osobie wezwanej w kilku sprawach na ten sam dzień należności związane ze stawiennictwem przyznaje się tylko raz (art. 87 ust. 2 i art. 90b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeżeli przepisy przewidują przyznanie należności stronie w związku z jej udziałem w postępowaniu, przyznaje się je w wysokości przewidzianej dla świadków (art. 91 tej ustawy).
11. Wniosek o zwrot wydatków, utraconego zarobku lub dochodu, wynagrodzenia i kosztów podróży składa się na piśmie lub ustnie do protokołu, w terminie 3 dni od dnia zakończenia czynności z udziałem osoby uprawnionej. Wniosek złożony po terminie podlega oddaleniu (art. 92 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Sąd zastrzega, że stawki ustawowe stanowią górny poziom należności.
12. Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika od pracy na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie sądu; za czas tego zwolnienia nie wypłaca wynagrodzenia, a jedynie wystawia zaświadczenie o utraconych zarobkach.
O co konkretnie pyta się świadka w rozwodzie
Świadek w sprawie rozwodowej nie jest od oceniania, kto ma rację; jest od opisania tego, co sam widział i słyszał. Pytania układają się w powtarzalny zestaw i warto je sobie przed rozprawą przemyśleć. Najczęściej sąd pyta: od jak dawna znasz strony i skąd; jak układało się ich małżeństwo, gdy jeszcze byli razem; od kiedy zauważyłeś, że coś się psuje, i po czym to poznałeś; czy małżonkowie mieszkają razem, a jeśli nie, od kiedy mieszkają osobno; jak wygląda ich kontakt teraz; przy sporze o winę padają pytania o konkretne zdarzenia, o których świadek wie z własnej obserwacji (kłótnie, wyprowadzka, nowy związek, nadużywanie alkoholu); przy dzieciach sąd pyta o opiekę, relacje z rodzicami i codzienne funkcjonowanie rodziny. Kluczowa zasada brzmi: mów o tym, co wiesz bezpośrednio, a nie o tym, co ktoś Ci powtórzył. Zeznania z drugiej ręki mają niewielką wartość, a świadek, który relacjonuje plotki jako fakty, szybko traci wiarygodność.
Jak się przygotować? Nie przez uczenie się gotowych formułek, tylko przez przypomnienie sobie konkretów: dat, miejsc, okoliczności zdarzeń, których byłeś świadkiem. Odpowiadaj krótko i na temat, nie domyślaj się, o co „naprawdę" chodzi pytającemu, i nie wychodź przed szereg z tematami, o które nikt nie pyta. Jeśli czegoś nie wiesz albo nie pamiętasz, powiedz to wprost; „nie wiem" jest lepszą odpowiedzią niż zmyślanie. Zeznajesz po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, więc trzymaj się prawdy. O tym, jak z drugiej strony wygląda przygotowanie samej strony do przesłuchania, piszemy w tekście o przesłuchaniu stron, a o tym, które dowody realnie przekonują sąd, w artykule o dowodach w sprawie rozwodowej.
W razie wątpliwości co do własnej sytuacji procesowej pomoże adwokat lub radca prawny w Poznaniu; konsultacja przed pierwszym pismem często oszczędza wiele miesięcy postępowania.
Najczęstsze pytania
Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.
Czy mogę odmówić zeznań w sprawie rozwodowej córki?
Tak, jako wstępny strony masz prawo odmowy zeznań w całości; odmowę zgłasza się przed rozpoczęciem przesłuchania.
Czy świadek z daleka musi jechać do sądu rozwodowego?
Nie zawsze musi jechać przez pół Polski: sąd może przesłuchać go w drodze pomocy sądowej przed sądem jego miejsca zamieszkania. Wniosek warto złożyć niezwłocznie po otrzymaniu wezwania.
Nie pamiętam dat. Czy to problem?
Nie. Zeznaje się zgodnie z pamięcią; szczere „nie pamiętam” jest lepsze niż zgadywanie.
Czy mogę odmówić zeznań w sprawie rozwodowej brata?
Tak, osoby najbliższe stron (rodzice, rodzeństwo, dzieci) mogą odmówić zeznań w całości. Można też odmówić odpowiedzi na pytanie narażające na odpowiedzialność karną lub hańbę.
Czy świadkowi zwraca się koszty dojazdu?
Tak, na wniosek świadka sąd przyznaje zwrot kosztów podróży i utraconego zarobku.
Jak wygląda wezwanie świadka na rozwód?
To pismo z sądu okręgowego wzywające do osobistego stawiennictwa w oznaczonym dniu, godzinie i sali, by zeznawać w charakterze świadka. Zawiera oznaczenie sądu i wydziału, sygnaturę, dane adresata, termin oraz oznaczenie stron. Stawiennictwo jest obowiązkowe.
Jakie dane osobowe są na wezwaniu świadka?
Oznaczenie sądu i wydziału, sygnatura akt, imię, nazwisko i adres świadka, data i godzina rozprawy, numer sali oraz oznaczenie stron sprawy. Wezwanie kieruje się do konkretnej osoby w konkretnej sprawie.
Kto może odmówić zeznań w sprawie rozwodowej?
Osoby najbliższe stronom: m.in. małżonkowie stron, wstępni i zstępni (rodzice, dziadkowie, dzieci, wnuki), rodzeństwo i powinowaci w tej samej linii lub stopniu. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, które je uzasadniało.
Czy świadek może odmówić odpowiedzi tylko na jedno pytanie?
Tak. Nawet obcy stronom świadek może uchylić się od odpowiedzi, gdyby narażała ona jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną, hańbę albo dotkliwą szkodę majątkową, a także gdy miałaby ujawnić tajemnicę zawodową. To węższe prawo niż odmowa zeznań w całości.
Co grozi świadkowi za niestawiennictwo?
Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo albo nieuzasadnioną odmowę zeznań sąd może nałożyć grzywnę, a przy ponownym niestawiennictwie zarządzić przymusowe sprowadzenie. Nieobecność z powodu choroby usprawiedliwia tylko zaświadczenie od lekarza sądowego.
O co sąd pyta świadka w sprawie rozwodowej?
O to, co świadek wie z własnej obserwacji: od kiedy zna strony, jak układało się ich małżeństwo, od kiedy widać rozkład, czy mieszkają osobno, a przy sporze o winę o konkretne zdarzenia (kłótnie, wyprowadzka, nowy związek, alkohol) i o sytuację dzieci. Liczy się wiedza bezpośrednia, nie zasłyszana.
Czy świadek może mówić o tym, co usłyszał od kogoś?
Może, ale takie zeznania z drugiej ręki mają niewielką wartość dowodową. Sąd ceni to, co świadek widział i słyszał osobiście. Relacjonowanie plotek jako faktów obniża wiarygodność świadka, dlatego lepiej trzymać się własnych, bezpośrednich obserwacji.