Adwokat czy radca prawny w Poznaniu – kogo wybrać?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań w polskich kancelariach: „Czy szukam adwokata, czy radcy prawnego?”. Krótka odpowiedź brzmi: dla zdecydowanej większości spraw to nie ma praktycznego znaczenia – oba zawody mają niemal identyczne uprawnienia procesowe. Ta strona wyjaśnia, dlaczego tak jest, na czym polegają historyczne różnice, kiedy mają jeszcze znaczenie, oraz jak praktycznie wybrać prawnika do swojej sprawy.

Osoby wpisujące w wyszukiwarkę „adwokat Poznań” zwykle szukają pełnomocnika do konkretnego rodzaju sprawy. W większości postępowań sądowych radca prawny i adwokat mają zbliżone uprawnienia. Kancelarię prowadzi radca prawny Marcin Butkiewicz, a w sprawach wymagających dodatkowej specjalizacji współpracuje również z adwokatami.

Autorem opracowania jest radca prawny Marcin Butkiewicz, wpisany na listę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Poznaniu pod numerem PZ-2231. Tekst przedstawia podobieństwa i różnice pomiędzy zawodami adwokata i radcy prawnego na podstawie obowiązujących przepisów oraz zasad wykonywania obu zawodów.

1.Krótka odpowiedź

Adwokat i radca prawny to dwa odrębne zawody prawnicze regulowane różnymi ustawami i podlegające różnym samorządom. Praktycznie dla klienta jednak – uprawnienia procesowe obu zawodów są niemal identyczne. Oba zawody:

• świadczą pełną pomoc prawną (doradztwo, pisma, reprezentacja w sądach);
• mogą występować przed wszystkimi sądami (rejonowymi, okręgowymi, apelacyjnymi, Sądem Najwyższym, Naczelnym Sądem Administracyjnym, Trybunałem Konstytucyjnym);
• mogą być obrońcami w sprawach karnych i karnoskarbowych;
• odbywają trzyletnią aplikację zakończoną egzaminem państwowym;
• podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu OC;
• podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej i kodeksowi etyki zawodowej.

Praktyczna konsekwencja: kryterium wyboru powinno być doświadczenie i specjalizacja w danym typie sprawy, a nie sam tytuł zawodowy. Doświadczony radca prawny prowadzący sprawy spadkowe od 15 lat będzie zwykle lepszym wyborem do sprawy spadkowej niż adwokat specjalizujący się w prawie karnym – i odwrotnie.

2.Historia podziału

Polski model dwóch zawodów prawniczych nie jest oczywisty na tle innych systemów prawnych. W Niemczech jest jeden Rechtsanwalt, w USA attorney-at-law, w Wielkiej Brytanii dla odmiany istnieje rozróżnienie barrister (sądowy) i solicitor (kancelaryjny), ale są to dwie kategorie tego samego zawodu prawniczego.

Polska adwokatura ma tradycję starszą niż współczesny zawód radcy prawnego. Zawód radcy prawnego utworzono w 1961 r., początkowo przede wszystkim dla obsługi jednostek gospodarki uspołecznionej. Kolejne zmiany ustawowe stopniowo rozszerzały jego zakres i zbliżały uprawnienia obu zawodów.

Po 1989 r. zawody zaczęły się stopniowo zbliżać. Najważniejsze momenty:

• Kolejne nowelizacje po 1989 r. rozszerzały możliwość reprezentowania osób fizycznych oraz prowadzenia spraw cywilnych, rodzinnych i administracyjnych.
• Od 1 lipca 2015 r. radca prawny może być obrońcą w sprawach karnych i karnoskarbowych, z ustawowym ograniczeniem dotyczącym części radców pozostających w stosunku pracy.

Polskie zawody adwokata i radcy prawnego są funkcjonalnie tak bliskie, że dla większości klientów wybór między nimi nie ma praktycznego znaczenia.

3.Uprawnienia procesowe – co może każdy z zawodów

Zarówno adwokat, jak i radca prawny:

• Reprezentują klientów przed sądami wszystkich instancji – sądy rejonowe, okręgowe, apelacyjne, Sąd Najwyższy, wojewódzkie sądy administracyjne, Naczelny Sąd Administracyjny, Trybunał Konstytucyjny.
• Reprezentują przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu i Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
• Sporządzają wszystkie rodzaje pism procesowych – pozwy, apelacje, kasacje, skargi konstytucyjne, zażalenia.
• Świadczą pomoc w postępowaniach przed organami administracji – urzędy, izby skarbowe, ZUS.
• Doradzają i sporządzają umowy, opinie prawne, regulaminy.
• Prowadzą negocjacje, mediacje, postępowania polubowne.
• Mogą występować w sprawach karnych i karnoskarbowych – z jednym istotnym ograniczeniem (zob. niżej).

4.Sprawy karne – obrona przez radcę prawnego

Radcowie prawni są obrońcami w sprawach karnych i karnoskarbowych na równi z adwokatami – i tak jest od ponad dekady (do 30 czerwca 2015 r. obrońcami mogli być wyłącznie adwokaci).

Pozostało jedno ograniczenie, które warto znać:

Radca prawny wykonujący zawód w stosunku pracy nie może świadczyć pomocy obrończej w sprawach karnych (z wyjątkiem pracowników naukowych i naukowo-dydaktycznych).

Co to oznacza w praktyce? Część radców prawnych pracuje na etacie – w spółkach, urzędach, działach prawnych firm. Tacy radcowie nie mogą prowadzić obrony karnej. Ale radcowie prawni prowadzący samodzielną kancelarię (jak np. autor tej strony) nie wykonują zawodu w stosunku pracy i nie podlegają temu ograniczeniu – mogą być obrońcami w sprawach karnych.

Jeśli zatem szukasz „adwokata karnego w Poznaniu”, równie dobrym wyborem może być radca prawny prowadzący samodzielną praktykę i mający doświadczenie w sprawach karnych. Pełniejszy opis spraw karnych znajdziesz w przewodniku Sprawy karne – obrona i reprezentacja pokrzywdzonego oraz w lokalnym przewodniku Sprawy karne w Poznaniu.

5.Droga do zawodu – jak zostaje się adwokatem lub radcą prawnym

Obie ścieżki są niemal identyczne:

Krok 1 – Studia prawnicze

Jednolite studia magisterskie na kierunku prawo, ukończone uzyskaniem tytułu magistra albo równoważne wykształcenie uznawane na zasadach ustawowych. Szczegóły zaliczeń i pracy dyplomowej wynikają z programu konkretnej uczelni.

Krok 2 – Aplikacja

Po studiach kandydat może zdawać odrębny egzamin wstępny na aplikację adwokacką albo radcowską. Oba egzaminy mają zbliżoną ustawową formę testu i szeroki zakres prawa, lecz prowadzą do dwóch różnych aplikacji i są organizowane w odrębnych procedurach.

Aplikacja trwa 3 lata. W tym czasie kandydat:

• Uczestniczy w zajęciach teoretycznych (kilka razy w tygodniu);
• Realizuje program szkolenia i zajęć praktycznych określony przez właściwy samorząd zawodowy;
• Pracuje w kancelarii patrona – adwokata lub radcy prawnego;
• Może występować przed sądami w określonym zakresie (jako pełnomocnik substytut);
• Składa cząstkowe egzaminy kontrolne.

Krok 3 – Egzamin zawodowy

Po zakończeniu aplikacji kandydat zdaje państwowy egzamin zawodowy. Jest to egzamin pisemny, rozłożony na kilka dni, obejmujący zadania z dziedzin wskazanych w ustawach i corocznym harmonogramie. Nie ma odrębnej części ustnej.

Krok 4 – Wpis na listę

Po zdaniu egzaminu i złożeniu ślubowania kandydat zostaje wpisany na listę:

• w przypadku adwokata – Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA);
• w przypadku radcy prawnego – Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP).

6.Samorządy zawodowe

To główna różnica między zawodami – różne samorządy:

Adwokatura

• Naczelna Rada Adwokacka (NRA) – organ ogólnopolski;
• Okręgowe Rady Adwokackie (ORA) – np. ORA w Poznaniu;
• Adwokaci podlegają Kodeksowi Etyki Adwokackiej;
• Sądownictwo dyscyplinarne adwokatury.

Radcowie prawni

• Krajowa Izba Radców Prawnych (KIRP) – organ ogólnopolski;
• Okręgowe Izby Radców Prawnych (OIRP) – np. OIRP w Poznaniu;
• Radcowie podlegają Kodeksowi Etyki Radcy Prawnego;
• Sądownictwo dyscyplinarne radców prawnych.

Oba kodeksy etyki są bardzo zbliżone – chronią tajemnicę zawodową, regulują konflikt interesów, określają zasady reklamy, wynagrodzenia, relacji z klientem.

7.Koszty i wynagrodzenie

Częsty mit: „Adwokat jest droższy niż radca prawny”. To nieprawda.

Stawki minimalne – identyczne dla obu zawodów

Stawki minimalne za czynności procesowe są określone w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości – osobno dla adwokatów i radców prawnych. Stawki te są w praktyce identyczne. Te same kwoty, te same widełki, te same zasady.

Wynagrodzenie umowne

Wynagrodzenie ustalane indywidualnie zależy od:

• doświadczenia konkretnego prawnika (im więcej lat praktyki, tym wyższe stawki);
• specjalizacji (np. prawo podatkowe, prawo nowych technologii bywają droższe);
• charakteru sprawy (skomplikowane sprawy gospodarcze są droższe niż proste sprawy spadkowe);
• renomy kancelarii;
• lokalizacji (Warszawa zwykle drożej niż mniejsze miasta).

Tytuł zawodowy (adwokat / radca prawny) sam w sobie nie ma wpływu na wynagrodzenie umowne.

Pomoc prawna z urzędu

Jeżeli sąd przyzna stronie profesjonalną pomoc prawną z urzędu, właściwy samorząd zawodowy wyznacza konkretnego adwokata albo radcę prawnego według zasad przewidzianych w przepisach. Dla klienta ważniejsze od samego tytułu pozostają doświadczenie oraz przygotowanie do danej sprawy.

8.Jak praktycznie wybrać dla swojej sprawy

Skoro uprawnienia są niemal identyczne, na co przede wszystkim zwrócić uwagę?

1. Specjalizacja w typie sprawy

Najważniejsze kryterium. Polskie prawo jest tak rozbudowane, że żaden prawnik nie zna wszystkiego z taką samą biegłością. Szukasz prawnika do sprawy spadkowej? Zapytaj, ile takich spraw prowadził w ostatnich latach. Do sprawy karnej? Spytaj o jego doświadczenie w obronie. Do windykacji firmowej? Zapytaj o znajomość EPU i postępowania nakazowego.

2. Doświadczenie i staż

Staż pokazuje, jak długo prawnik pracuje z określonym rodzajem spraw i z jak szerokim zakresem sytuacji procesowych miał do czynienia. Dłuższa praktyka może oznaczać większą znajomość typowych ryzyk, przebiegu postępowań, sposobu pracy sądów oraz konsekwencji poszczególnych decyzji. Sam staż nie przesądza jednak o jakości pomocy – warto oceniać go łącznie ze specjalizacją, aktualną wiedzą i doświadczeniem w sprawach podobnych do Twojej.

3. Komunikacja

Krótka rozmowa telefoniczna lub spotkanie wstępne pokazuje wiele. Czy prawnik rozumie Twoją sprawę? Czy wyjaśnia jasno i prosto, czy zaciemnia? Czy daje realistyczne oczekiwania, czy obiecuje cuda? Czy szanuje Twój czas?

4. Bliskość geograficzna

W sprawach pilnych (zatrzymanie, posiedzenie aresztowe) liczy się szybkość reakcji. Kancelaria blisko sądów poznańskich może w praktyce zadziałać szybciej niż kancelaria z innego miasta. Mniej istotne w sprawach bez naglących terminów (rozwód, spadek).

5. Zaufanie

Sprawy prawne to często rzeczy osobiste – finanse, rodzina, dobra reputacja. Wybierasz osobę, której będziesz powierzać informacje, które niekoniecznie chcesz mówić nawet bliskim. Zaufanie jest istotne. Krótka rozmowa wstępna pomaga to ocenić.

9.Najczęstsze pytania

Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.

Adwokat do rozwodu w Poznaniu czy radca prawny?

W sprawach rozwodowych i rodzinnych uprawnienia procesowe obu zawodów są identyczne: pozew, wnioski o zabezpieczenie alimentów i kontaktów, reprezentacja na rozprawach i apelacja wyglądają tak samo niezależnie od tego, czy pismo podpisuje adwokat, czy radca prawny. Wpisując w wyszukiwarkę hasło typu adwokat rozwód Poznań, w praktyce szukasz pełnomocnika procesowego, a nie konkretnego tytułu.

Realne kryteria wyboru to doświadczenie w sprawach rodzinnych, znajomość praktyki Sądu Okręgowego w Poznaniu i sposób pracy z klientem. Zakres pomocy kancelarii w tych sprawach opisujemy na stronie adwokat lub radca prawny do rozwodu w Poznaniu: prowadzenie spraw, a temu, czy pełnomocnik w ogóle się opłaca, poświęciliśmy osobny poradnik.

Powiązane strony

• Marcin Butkiewicz – radca prawny w Poznaniu
• Sprawy karne w Poznaniu – radca prawny lub adwokat
• Obszary praktyki kancelarii