Czym jest intercyza
Intercyza to potoczna nazwa małżeńskiej umowy majątkowej, zawieranej w formie aktu notarialnego. Pozwala małżonkom lub przyszłym małżonkom ułożyć swoje stosunki majątkowe inaczej, niż przewiduje ustawowa wspólność. Nie jest to dokument „na wypadek rozwodu”, lecz narzędzie porządkujące majątek na cały czas małżeństwa. Można ją zawrzeć przed ślubem, wtedy wchodzi w życie z chwilą zawarcia małżeństwa, albo w każdym momencie jego trwania. Można ją też zmienić lub rozwiązać. Kluczowe jest to, że intercyza kształtuje ustrój majątkowy między małżonkami, a więc decyduje o tym, co jest wspólne, a co osobiste, i to właśnie ten ustrój przekłada się później na sposób rozliczenia przy rozwodzie.
Rodzaje małżeńskich umów majątkowych
Intercyza to nie jeden dokument, lecz kilka możliwych rozwiązań. Najczęstsza jest rozdzielność majątkowa: każdy z małżonków ma wyłącznie swój majątek, którym samodzielnie zarządza, i nie powstaje majątek wspólny. Odmianą jest rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków: w czasie małżeństwa działa jak rozdzielność, ale po jej ustaniu ten z małżonków, którego dorobek był mniejszy, może żądać wyrównania, co chroni na przykład osobę, która zrezygnowała z kariery dla rodziny. Możliwe jest też rozszerzenie wspólności, które włącza do wspólnego majątku składniki normalnie osobiste, albo ograniczenie wspólności, które część z nich z niej wyłącza. Wybór zależy od sytuacji rodziny; inny model pasuje przedsiębiorcy chroniącemu firmę, a inny małżonkom o zbliżonych dochodach.
Rozdzielność ustanowiona przez sąd
Rozdzielność nie zawsze bierze się z dobrowolnej umowy. Można jej żądać przed sądem, gdy zachodzą ważne powody, na przykład gdy jeden z małżonków trwoni majątek, popada w długi zagrażające rodzinie, uniemożliwia drugiemu dostęp do informacji o majątku albo faktyczna separacja czyni wspólne zarządzanie niemożliwym. Sąd może wtedy ustanowić rozdzielność, a w uzasadnionych przypadkach nawet z datą wcześniejszą niż dzień orzeczenia. To ważne narzędzie ochronne w kryzysie małżeńskim, jeszcze przed rozwodem: pozwala odciąć swój majątek od ryzykownych działań drugiej strony i zatrzymać narastanie wspólnych zobowiązań. Bywa krokiem poprzedzającym rozwód, zwłaszcza gdy jedno z małżonków obawia się o wspólne finanse. O tym, kiedy cudzy dług staje się problemem, piszemy w tekście o rozwodzie a długach małżonka.
Co intercyza daje przy rozwodzie
Jeżeli przez całe małżeństwo obowiązywała rozdzielność majątkowa, to przy rozwodzie zwykle nie ma majątku wspólnego do podziału, bo taki majątek w ogóle nie powstał. Każdy zostaje przy swoim, co potrafi zaoszczędzić długiego i kosztownego postępowania o podział. To największa praktyczna korzyść: jasność i brak sporu o to, co czyje. Rozdzielność bywa szczególnie ceniona przez przedsiębiorców, bo chroni firmę i majątek jednego małżonka przed skutkami działań i długów drugiego. Trzeba jednak pamiętać, że dotyczy to tylko tego majątku, który był objęty rozdzielnością; jeśli intercyzę zawarto dopiero w trakcie małżeństwa, majątek zgromadzony wcześniej jako wspólny i tak podlega podziałowi. Intercyza działa więc od momentu wejścia w życie, a nie wstecz.
Czego intercyza NIE zmienia
To najważniejsza część, bo tu rodzi się najwięcej złudzeń. Intercyza porządkuje wyłącznie stosunki majątkowe między małżonkami i nie dotyka spraw dziecka ani obowiązku wsparcia małżonka. Nie zwalnia z alimentów na dziecko, których wysokość zależy od potrzeb dziecka i możliwości rodzica, a nie od umowy między małżonkami. Nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego wobec byłego małżonka, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki. Nie decyduje o władzy rodzicielskiej ani o kontaktach z dzieckiem. Nie pozwala też skutecznie „wypisać się” z odpowiedzialności za wspólne dziecko. Ponadto intercyza nie służy pokrzywdzeniu wierzycieli: wobec osób, które nie wiedziały o rozdzielności, może być bezskuteczna, a zawarta dla ucieczki przed długami bywa podważana. Innymi słowy, intercyza chroni majątek, ale nie znosi rodzicielskich i alimentacyjnych powinności. O alimentach na dziecko i na małżonka piszemy w tekstach o alimentach na dziecko i o alimentach na byłego małżonka.
Skuteczność intercyzy wobec innych osób
Sama umowa u notariusza to nie wszystko; ważne jest, by druga strona obrotu o niej wiedziała. Małżonek może powołać się na rozdzielność wobec wierzyciela tylko wtedy, gdy istnienie umowy majątkowej i jej rodzaj były temu wierzycielowi znane. Dlatego w praktyce warto informować kontrahentów o obowiązującym ustroju, a przy poważniejszych zobowiązaniach wręcz to dokumentować. Bez tego wierzyciel może traktować małżonków tak, jakby łączyła ich zwykła wspólność. Ta zasada chroni uczciwy obrót przed sytuacją, w której intercyzę zawiera się po cichu, by uniknąć odpowiedzialności. Dla samych małżonków oznacza to prosty wniosek: intercyza działa najlepiej, gdy jest jawna wobec tych, z którymi zawierają umowy, a nie ukryta „na wszelki wypadek”.
Jak zawrzeć intercyzę i ile to kosztuje
Intercyzę zawiera się u notariusza, w formie aktu notarialnego, i wymaga to obecności obojga małżonków lub narzeczonych, bo jest to umowa, a nie jednostronne oświadczenie. Notariusz ustala z klientami rodzaj ustroju, jaki chcą wprowadzić, i objaśnia jego skutki. Koszt obejmuje taksę notarialną wraz z podatkiem oraz opłaty za wypisy; jest to wydatek jednorazowy, zwykle niewielki w porównaniu z kosztami sporu o podział majątku, którego intercyza pozwala uniknąć. Do zawarcia umowy potrzebne są dokumenty tożsamości, a przy zmianie istniejącego ustroju także informacje o dotychczasowym stanie majątkowym. Intercyzę można w każdej chwili zmienić albo rozwiązać kolejną umową, jeśli sytuacja rodziny się zmieni; nie jest to więc decyzja nieodwracalna. Warto tylko pamiętać, że rozwiązanie rozdzielności i powrót do wspólności działa na przyszłość, a nie wstecz.
Intercyza w trakcie kryzysu małżeńskiego
Choć intercyzę kojarzy się z okresem przedślubnym, w praktyce często sięga się po nią właśnie wtedy, gdy w małżeństwie zaczyna się kryzys, a jedno z małżonków obawia się o wspólne finanse. Ustanowienie rozdzielności w trakcie małżeństwa odcina od tej chwili narastanie wspólnego majątku i wspólnych zobowiązań: od dnia jej wejścia w życie każdy zarabia i odpowiada na własny rachunek. Bywa to rozsądny krok, gdy drugi małżonek popada w długi, prowadzi ryzykowną działalność albo znika z domu, a formalnego rozwodu jeszcze nie ma. Trzeba jednak pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, intercyza działa od momentu zawarcia, więc majątek zgromadzony wcześniej jako wspólny i tak trzeba będzie podzielić. Po drugie, jeśli druga strona nie chce dobrowolnie zawrzeć umowy, pozostaje droga sądowa, czyli żądanie ustanowienia rozdzielności przez sąd z ważnych powodów, o czym piszemy wyżej. Dla wielu par rozdzielność bywa etapem pośrednim, porządkującym finanse jeszcze przed decyzją o rozwodzie.
Praktyka poznańskiego sądu w sprawach rozwodowych
O wyniku sprawy decydują przepisy, ale na jej przebieg wpływa także praktyka konkretnego sądu. Sąd Okręgowy w Poznaniu ma utrwalone zwyczaje dotyczące organizacji rozpraw, posiedzeń zdalnych i postępowania dowodowego. Dlatego przed podjęciem decyzji procesowych warto skonsultować się z pełnomocnikiem, który stale występuje przed sądem w Poznaniu; może nim być adwokat lub radca prawny.
Najczęstsze pytania
Kliknij pytanie, aby rozwinąć odpowiedź.
Czy intercyza chroni przed podziałem majątku w rozwodzie?
Jeśli przez całe małżeństwo obowiązywała rozdzielność majątkowa, zwykle nie ma majątku wspólnego do podziału, bo taki nie powstał. Jeśli jednak intercyzę zawarto dopiero w trakcie małżeństwa, majątek zgromadzony wcześniej jako wspólny i tak podlega podziałowi.
Czy intercyza zwalnia z alimentów na dziecko?
Nie. Intercyza porządkuje tylko stosunki majątkowe między małżonkami. Nie wpływa na alimenty na dziecko, których wysokość zależy od potrzeb dziecka i możliwości rodzica, ani na władzę rodzicielską czy kontakty.
Czy rozdzielność majątkową może ustanowić sąd?
Tak, na żądanie małżonka i z ważnych powodów, np. gdy drugi trwoni majątek, popada w groźne długi albo faktyczna separacja uniemożliwia wspólne zarządzanie. Sąd może ustanowić rozdzielność, w uzasadnionych przypadkach nawet z datą wsteczną.
Czym jest rozdzielność z wyrównaniem dorobków?
To odmiana rozdzielności, w której w czasie małżeństwa każdy ma swój majątek, ale po jej ustaniu małżonek o mniejszym dorobku może żądać wyrównania. Chroni to np. osobę, która zrezygnowała z kariery dla rodziny.
Czy intercyza działa wobec wierzycieli?
Tylko wtedy, gdy wierzyciel wiedział o zawarciu umowy majątkowej i jej rodzaju. Dlatego przy zaciąganiu zobowiązań warto informować kontrahentów o obowiązującym ustroju. Intercyza zawarta w tajemnicy dla ucieczki przed długami bywa bezskuteczna.
W tej sprawie pomoże pełnomocnik; zobacz sprawy o rozdzielność majątkową i intercyzę w Poznaniu.